Sağlık Bilgi Kaynağı

Anemi

0 510

Kişinin kanında yeterli kırmızı kan hücresi yoksa anemi ortaya çıkar. Kırmızı kan hücrelerinin yeterli olmadığı durumların sebebi aşağıdakilerdir:

  • Vücut yeterince kırmızı kan hücresi üretmiyordur.
  • Kanama durumu kırmızı kan hücrelerini azaltacağı için daha hızlı kırmızı kan hücresi kaybına neden olur.
  • Vücut kırmızı kan hücrelerini yok eder.

Kırmızı Kan Hücreleri Ne İşe Yarar?

Vücut, üç tipte kan hücresi yapar. Bunlar; enfeksiyonla savaşan beyaz kan hücreleri, kan pıhtılaşmasına yardımcı olan trombositler ve vücuda oksijen taşıyan kırmızı kan hücreleridir.

Kırmızı kan hücreleri hemoglobin içerirler. Hemoglobin, kana kırmızı rengini veren ve demir bakımından zengin olan bir proteindir. Hemoglobin sayesinde kırmızı kan hücreleri akciğerlerden vücudun tüm bölgelerine oksijen taşırlar. Bunun yanı sıra vücudun diğer bölümlerinden akciğerlere taşınan ve nefes olarak dışarıya verilecek olan karbondioksitin taşınması da bu şekilde olur.

Kırmızı kan hücreleri de dahil olmak üzere pek çok kan hücresi kemik iliğinde düzenli şekilde üretilirler. Bu üretim büyük kemiklerin çoğunda boşluklarda yer alan süngerimsi bir yapıda gerçekleşir. Vücudun hemoglobini ve kırmızı kan hücrelerini üretebilmesi için demir, B-12 vitamini, folat ve yiyeceklerden elde edilen diğer besin maddelerine ihtiyacı vardır.

Anemi Türleri

Anemi türleri farklıdır. Dolayısıyla her türün nedenleri de farklılık gösterir. Anemi türleri ve nedenleri şu şekildedir:

  • Demir Eksikliği Anemisi

En yaygın anemi türlerindendir ve vücuttaki demir eksikliğinden kaynaklanır. Kemik iliği hemoglobin yapabilmek için demire ihtiyaç duyar. Eğer yeterli demir yoksa vücut kırmızı kan hücrelerine yetecek hemoglobini üretemez. Demir takviyesi yapılmadan, bu tip anemi pek çok hamilede görülen bir durumdur. Ayrıca ağır adet kanamaları, ülser, kanser, mide asiti iltihabı kaynaklı kan kayıpları ve bazı reçetesiz ağrı kesiciler, özellikle de aspirin benzeri ilaçların sebep olduğu kan kayıpları da bu tip aneminin ortaya çıkmasında rol oynarlar.

  • Vitamin Eksikliği Anemisi

Yeterli sağlıklı kırmızı kan hücresi üretimi için demirin yanı sıra folat ve B-12 vitaminine de ihtiyaç duyulur. Eğer kişinin beslenmesi bu ve diğer önemli besin maddelerinin yer almadığı bir beslenmeyse alyuvar üretimi azalabilir. Ayrıca bazı kişiler B-12 tüketseler de bu vitamini ememezler. Bu durum pernisiyöz anemi olarak da bilinen vitamin eksikliği anemisinin nedenidir.

  • Enflamasyon Anemisi

Kırmızı kan hücrelerinin üretimine müdahale eden bazı hastalıklar vardır. Bu hastalıklar arasında kanser, HIV/AISD, romatoid artrit, böbrek hastalığı, Crohn hastalığı, diğer akut ya da kronik inflamatuar hastalıklar yer alır. İlgili Link: Anhidrosis (Hipohidroz) Nedir

  • Aplastik Anemi

Nadir görülen ancak hayatı tehdit eden bir anemi türüdür. Vücutta yeterli kırmızı kan hücresi üretilmediğinde ortaya çıkar. Nedenleri; enfeksiyonlar, toksik kimyasallara maruz kalma, bazı ilaçlar ve otoimmün hastalıklardır.

  • Kemik İliği Hastalığıyla İlişkili Anemiler

Miyelofibroz ve lösemi benzeri hastalıklar kemik iliğindeki kan üretimimi etkilerler ve aneminin ortaya çıkmasına neden olabilirler. Kanser ya da kanser benzeri sorunlardan dolayı ortaya çıkan aneminin etkileri hafif olabildiği gibi hayatı tehdit edebilecek şiddette de olabilir.

  • Hemolitik Anemiler

Kırmızı kan hücrelerinin daha hızlı şekilde yok edilmesi sonucunda ortaya çıkar. Bazı kan hastalıklarında kırmızı kan hücresinin tahribatı daha fazladır. Hemolitik anemi aileden miras şeklinde gelişebileceği gibi daha sonrasında kişiler tarafından da geliştirilebilir.

  • Orak Hücre Anemisi

Kalıtsal, hemolitik ve bazen ciddi durumlara neden olabilen bir anemidir. Kırmızı kan hücreleri anormal bir hilal (orak) şeklini alırlar. Bu şekli almalarına neden olan, kusurlu bir hemoglobin formudur. Sorunlu olan bu kan hücreleri erken ölürler. Ayrıca kronik kırmızı kan hücrelerinin eksikliğine sebep olurlar. İlgili Link : Akalazya Nedir?

Anemi Risk Faktörleri

Anemi riskini tetikleyen faktörler şunlardır:

Anemi Nedir
Anemi | Anemi Nedenleri ve Türleri
  • Bazı vitamin ve minerallerden yoksun olan bir diyetin uygulanması

Diyette sürekli olarak demir, B-12 vitamini ve folat düşüklüğü varsa anemi riski artar.

  • Bağırsak bozuklukları

Crohn ve çölyak hastalıkları gibi ince bağırsaktaki besinlerin emilimini etkileyen rahatsızlıklara sahip olmak kişileri risk altına sokar.

  • Adet

Adet kanaması (menstrüasyon) kırmızı kan hücrelerinin kaybına sebebiyet verir. Genellikle menopoz geçirmemiş kadınların demir eksikliği anemisi riski, erkeklere ve menopoz sonrasındaki kadınlara göre daha yüksektir.

  • Gebelik

Hamile kişiler folik asit ve demir içeren bir multivitamin kullanmıyorlarsa anemi riski bakımından yüksek olan gruptadırlar. Doktorlarından mutlaka bilgi almalıdırlar.

  • Kronik durumlar

Kişide kanser, böbrek yetmezliği, diyabet ya da başka tür bir kronik durum söz konusuysa kişi kronik anemi riski altındadır. Bahsedilen kronik durumlar kırmızı kan hücre eksikliğine neden olabilirler. Ayrıca vücutta ülserden ya da başka bir kaynaktan kronik bir kan kaybı varsa vücudun demir deposu tükenir ve demir eksikliği anemisi riski artar.

  • Aile öyküsü

Ailede orak hücre anemisi benzeri kalıtsal nitelikli bir anemi öyküsü mevcutsa kişilerde risk artar.

  • Diğer faktörler

Belirli enfeksiyonlar, kan hastalıkları ve otoimmün bozuklukları anemi riskini artıran durumlardır. Bunun yanı sıra alkolizm, toksik kimyasallara maruz kalınması ve birtakım ilaçların kullanımı da kan hücresi üretiminde etki oluşturabilir. Dolayısıyla anemi riski artar.

  • Yaş

65 yaş üzerinde olan kişiler anemiyle ilgili yüksek risk grubundadırlar.

Anemi Komplikasyonları

Aneminin tedavi edilmesi gerekir. Eğer tedavi edilmezse aşağıdakilerin de dahil olduğu pek çok sağlık sorununu beraberinde getirebilir. Komplikasyonlar şunlardır:

  • Şiddetli yorgunluk

Aneminin şiddetli olması kişinin çok yorgun hissetmesine neden olur. Öyle ki günlük işlerin yapılması bile oldukça zorlaşır, hatta kimi zaman yapılamaz.

  • Hamilelik komplikasyonları

Folat eksikliği anemisi olan hamilelerde erken doğum benzeri komplikasyonların meydana gelmesi daha olasıdır.

  • Kalp sorunları

Anemi durumunda hızlı ya da düzensiz bir kalp atışı (aritmi) ortaya çıkabilir. Anemik kişilerde kandaki oksijenin telafi edilmesi için kalp daha fazla kan pompalar. Bu durum genişlemiş bir kalbe ya da kalp yetmezliğine yol açabilir.

  • Ölüm

Orak hücre anemisi gibi birtakım kalıtsal anemi türleri yaşamı tehdit eden komplikasyonların oluşmasına yol açabilirler. Çok fazla kan kaybedilmesi akut, şiddetli anemiyle sonuçlanarak ölümcül olabilmektedir.

Anemi Önleme (h4

Aneminin pek çok türü maalesef önlenemez. Fakat çeşitli vitamin ve minerallerin yer aldığı bir diyet programı demir eksikliği anemisinin ve vitamin eksikliği anemisinin önlenmesinde etkilidir. Bu vitamin ve mineraller şunlardır:

  • Demir

Demir bakımından zengin gıdalar tüketilmelidir. Bu gıdalar; sığır eti ve diğer etler, mercimek, fasulye, demirle zenginleştirilmiş tahıllar, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve kuru meyvelerdir.

  • Folat

Bu besin maddesinin ve sentetik formunun yer aldığı gıdalar; folik asit, meye, meyve suları, koyu yeşil yapraklı sebzeler, yeşil bezelye, barbunya, ekmek, yer fıstığı, tahıl, makarna, pirinç gibi zenginleştirilmiş tahıl ürünleridir.

  • B-12 Vitamini

B-12 vitamini için et, süt ürünleri, takviye edilmiş tahıl ve soya ürünleri tüketilmelidir.

  • C Vitamini

Turunçgiller, meye suları, biber, domates, brokoli, kavun ve çilek C vitamini açısından zengin olan gıdalardır. Bu gıdalar demir emilimini artırmada da yardımcıdırlar.

Eğer kişiler gıdalardan yeterli vitamin ve mineralleri alamadıklarıyla ilgili bir endişeye sahipseler, mutlaka doktorlarıyla görüşmelidirler. Doktorlar, yardımcı olması için multivitamin önerebilirler.

Anemi Tedavi

Aneminin tedavisi, nedenine göre değişir. Uygulanabilecek tedaviler şunlardır:

Anemi  Nedir
Anemi | Anemi Nedenleri ve Türleri
  • Demir Eksikliği Anemisi

Demir eksikliği anemisi formunun tedavisinde çoğunlukla demir takviyeleri alınır ve diyet değişikliğine gidilir. Eğer demir eksikliğinin nedeni adet kanaması dışında farklı bir kan kaybıysa, kanama kaynağının ne olduğu bulunmalı ve kanama durdurulmalıdır. Bunun için ameliyat gerekebilir.

  • Vitamin Eksikliği Anemileri

Eğer C vitamini ve folik asit eksikliği varsa tedavide diyet takviyeleri sağlanır. Diyette C vitamini ve folik asit yönünden zengin gıdalar yer almalıdır. Eğer sindirim sistemi B-12 vitamininin tüketilen gıdalardan emiliminde sorun yaşıyorsa B-12 vitamin artışları sağlanabilir.  Bu artışlarda ilk zamanlar dozlar her gün alınır. Sonrasındaysa kişinin durumuna göre doktor karar verir. İhtiyaca göre ayda bir defa ya da başka doz ölçülerinde olacaktır.

  • Kronik Hastalık Anemisi

Bu tip anemide spesifik bir tedavi mevcut değildir. Doktorlar altta yatan hastalığın ne olduğuna ve tedavisine yoğunlaşırlar. Eğer semptomlar şiddetli bir hal alırlarsa kan nakli ya da normalde böbrekler (eritropoietin) tarafından üretilen sentetik bir hormon enjeksiyonu önerilebilir. Bu prosedürler kırmızı kan hücresi üretimini uyarırlar ve yorgunluğu hafifletebilirler.

  • Aplastik Anemi

Kırmızı kan hücrelerinin seviyelerini artırmak için kan transfüzyonlarını içerebilir. Eğer kişinin kemik iliği sağlık kan hücreleri üretemiyorsa bu durumda kemik iliği nakline ihtiyaç duyulabilir.

  • Kemik İliği Hastalığıyla İlişkili Anemiler

Farklı hastalıkların tedavisi yapılır. Tedavide ilaç, kemoterapi ya da kemik iliği transplantasyonu kullanılabilir.

  • Hemolitik Anemiler

Hemolitik anemilerin doğru yönetilmesi gerekir. Kişiler doktorlarının yönlendirmesiyle şüpheli ilaçlardan kaçınma, enfeksiyonların tedavi edilmesi, bağışıklık sistemini baskılayan ve kırmızı kan hücrelerine saldırabilen ilaçların alınmaması gibi yolları izleyebilirler. Kişiler hemolitik anemiye veya nedenine bağlı olarak kalp ya da damar uzmanına yönlendirilebilirler.

  • Orak Hücre Anemisi

Tedavide amaç ağrının azaltılması ve komplikasyonların önlenmesi kapsamındadır. Bunun için oksijen, ağrı kesiciler, oral ve intravenöz sıvılar kullanılabilir. Bunların yanı sıra doktor tarafından kan nakli, folik asit takviyesi ve antibiyotik kullanımı önerilebilir. Hidroksiüre (Droxia, Hydrea, Siklos) isimli kanser ilacı da orak hücre anemisinin tedavisinde kullanılabilmektedir.

  • Talasemi

Talesemi formlarının pek çoğu hafif seyrederler ve kişiler tedaviye ihtiyaç duymazlar. Eğer talasemi formları daha şiddetli hale gelirlerse kan nakli, folik asit takviyeleri, ilaç, dalağın çıkarılması, kan ve kemik iliği kök hücre nakli gibi yöntemlere ihtiyaç duyulabilir.

Anemi Doktor Randevusu İçin Hazırlık 

Eğer kişiler uzun süren yorgunluk yaşıyorlar, endişe duyacakları belirti ya da semptomlar gözlemliyorlarsa birincil bakım doktorlarından randevu almalıdırlar. Kişiler kan bozukluklarının (hematolog), kalbin (kardiyolog) ya da sindirim sisteminin tedavilerinde uzmanlaşmış olan doktorlara yönlendirilebilirler.

Aşağıda randevuya hazırlanmada kişilere kolaylık sağlayacak bilgiler yer alır.

Ne Yapılabilir?

Randevuya gitmeden önce bir liste yapmak kişilere büyük kolaylık sağlar. Listede şu maddeler yer alabilir:

  • Belirtilerin ne zaman başladıkları
  • Yaşanılan büyük stresler, yaşamda meydana gelen büyük değişiklikler, implante edilmiş tıbbi cihazlar, toksinlere ya da kimyasallara maruz kalma durumu gibi kişi için oldukça önemli olan bilgiler
  • Tüm ilaçların, vitaminlerin, takviyelerin isimleri ve dozları
  • Doktora sorulması planlanan sorular

Anemiyle ilgili doktora sorulabilecek temel sorular şunlardır:

  • Belirtilerimin en olası sebebi nedir?
  • Belirtilerime sebep olabilecek başka durumlar var mı?
  • Testlere ihtiyacım olacak mı?
  • Anemim geçici mi yoksa kronik mi?
  • Hangi tedaviler mevcuttur? Siz hangisini öneriyorsunuz?
  • Tedavimden dolayı ortaya çıkabilecek yan etkiler var mı?
  • Başka sağlık sorunlarım var. Genel sağlık durumumu en iyi şekilde nasıl yönetebilirim?
  • Diyetimle ilgili bir değişiklik yapmam gerekiyor mu?
  • Diyetime eklenmesi gereken besinler var mı? Bu besinlere ne kadar sıklıkla tüketmeliyim?
  • Bilgi alabileceğim broşürler ya da basılı materyaller var mı? İnternet araştırmam için hangi web sitelerini önerirsiniz?

Doktordan Ne Beklenir?

Doktorlar aşağıdakilerin de dahil olduğu bazı soruları sorabilirler:

  • Belirtiler ara sıra mı ortaya çıkıyorlar? Yoksa sabitler mi?
  • Belirtiler ne kadar şiddetlidir?
  • Semptomları daha iyi ya da daha kötü hale getiren bir durum var mı?
  • Vejeteryan mısınız?
  • Günde kaç porsiyon meyve-sebze tüketirsiniz?
  • Alkol kullanıyor musunuz? Ne sıklıkta ve ne kadar içersiniz?
  • Sigara kullanıyor musunuz?
  • Son dönemlerde birden fazla kan bağışında bulundunuz mu?

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.