Sağlık Bilgi Kaynağı

Çocuklarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

0 190

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çok fazla çocuğu etkileyen ve çoğunlukla yetişkinlik döneminde de kronik şekilde devam eden bir durumdur. Çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) kalıcı sorunlara yol açar ve sorunlar genelde dikkati sürdürmede zorluk, hiperaktivite ve dürtüsel davranış gibi kombinasyonlardan meydana gelirler.

Çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çocuğun pek çok alanda mücadele etmesini gerekli kılar. Düşük benlik oranıyla sorunlu ilişkiler yaşayabilen çocuk okulda da düşük performans problemiyle baş etmek zorunda kalabilir. Kimi zaman yaşla beraber semptomlarda azalmalar görülür. Fakat bazı kişiler DEHB semptomlarını asla aşamayabilirler. Semptomların hepsi tamamen aşılamasa da başarılı olmaya yarayacak stratejiler öğrenebilirler.

Hiperaktivite bozukluğunu (DEHB) iyileştiren bir tedavi yoktur. Fakat tedavinin semptomlarla mücadelede çok yardımcı olduğu kesindir. Tedavi içerisinde tipik olarak ilaçlar ve davranışsal müdahaleler vardır. Erken tanı ve tedavi sonuçlarda büyük farklar ortaya koyar.

Çocuklarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Belirtileri

Çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun (DEHB) en temel belirtileri hiperaktif-dürtüsel davranışlar ve dikkatsizliktir. Belirtiler on iki yaştan önce başlarlar. Bazı çocuklarda üç yaş civarı gibi erken zamanda fark edilebilir. Çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) belirtileri farklı seviyelerde olabilir. Hafif, orta ya da şiddetli biçimlerde olabilen belirtiler yetişkinliğe dek devam edebilirler.

İlgili Link: Çocuklarda Göz Kapama Neden Ve Nasıl Yapılır

DEHB, erkeklerde daha fazla görülür. Ayrıca DEHB davranışları erkek ve kızlarda farklılaşabilir. Mesela erkekler daha hiperaktif olabilirlerken kızlar sessiz ve dikkatsiz olabilirler.

Çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) üç alt tipten oluşur.

  • Ağırlıklı Olarak Dikkatsiz

Semptomların geneli dikkatsizliktir.

  • Ağırlıklı Olarak Hiperaktif/ Dürtüsel

Semptomların geneli hiperaktif ve dürtüseldir.

  • Kombine

Dikkatsizlik semptomlarıyla hiperaktif/ dürtüsel semptomların karışımıdır.

Dikkatsizlik

Dikkatsizlik modeline sahip olan çocuklarda genelde aşağıdaki durumlar meydana gelir:

  • Detaylara dikkat etmemek ya da okulda dikkatsizlikten hatalar yapmak
  • Görevlere ya da oyuna odaklanamamak
  • Doğrudan konuşmalarda bile dinlemiyormuş şeklinde görünmek
  • Talimatları izlemekte zorlanma, okul çalışmalarını ya da işlerini bitirememe
  • Görev ve etkinliklerin düzenlenmesinde sorunlar yaşama
  • Odaklanmış zihinsel çabaya ihtiyaç duyulan ödev benzeri görevlerden kaçınma ya da bu görevleri sevmeme durumu
  • Görevlerde ya da etkinliklerde kullanılacak eşyaları kaybetme (oyuncaklar, okul ödevleri, kalemler vb.)
  • Dikkatin kolaylıkla dağılması
  • Ev işleri gibi günlük aktivitelerin yapılmasını unutma

Hiperaktivite ve Dürtüsellik

Hiperaktif ve dürtüsel belirtilere sahip olan çocuklar sıklıkla aşağıdakileri yaparlar:

  • Sürekli kıpırdama durumu, ellerin ve ayakların sıklıkla hareketli olması ya da koltukta uzun süreli sabit şekilde oturamama
  • Sınıf ortamında ya da başka ortamlarda oturmada zorluk yaşama
  • Sürekli hareket halinde olma
  • Uygun olmayan durumlarda koşma ya da tırmanma
  • Sessizce oynayamamak ya da aktivite yapmakta zorlanma
  • Çok konuşma
  • Soruları cevaplarken kesintiye uğrama
  • Sıra beklemede zorluk yaşama
  • Başka kişilerin konuşmalarına, oyunlarına ya da etkinliklerine ara verme ya da müdahalede bulunma
Çocuklarda Dikkat Eksikliği Nedenleri
Çocuklarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite BozukluğuTedavisi

DEHB’e Karşı Tipik Gelişimsel Davranış

Sağlıklı olan çocukların pek çoğu dikkatsiz, hiperaktif veya dürtüsel olabilirler. Okul öncesi çocuklarda kısa ilgi alanları normaldir. Ayrıca uzun süre boyunca tek bir aktiviteye sadık kalmak da normal sayılır. Daha büyük çocuklarda hatta gençlerde bile dikkat süreleri genellikle ilgi düzeylerine bağlıdır.

Aynı durum hiperaktivite için de geçerlidir. Küçük çocuklar doğaları gereği enerjiktirler ve ebeveynler yorulduktan sonra bile hala enerji dolu olurlar. Bazı çocuklar diğer akranlarına göre daha yüksek aktivite seviyelerine sahip olabilirler. Bu durum normaldir. Yani çocuklar kardeşlerinden ya da arkadaşlarından farklı oldukları için DEHB olarak sınıflandırılmamalıdırlar.

Bazı çocuklar evde ya da arkadaşlarıyla beraberken iyi geçinirlerken okulda sorun yaşayabilirler. Bu çocuklar çoğunlukla DEHB dışında başka bir şeyle mücadele ediyorlardır. Aynı durum hiperaktif ya da dikkatsiz olup da okuldaki durumları ya da arkadaşlarıyla geçinmeleri sorunsuz olan çocuklar için de geçerlidir.

Çocuklarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Tedavisi

Çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) için uygulanan tedaviler arasında ilaçlar, davranış terapileri, danışmanlık ve eğitim hizmetleri yer alır. Uygulanan tedaviler ortaya çıkan semptomların hafifletilmesinde yardımcı olurlar. Ancak hiçbir tedavi hastalığı tam olarak iyileştirmez. Ebeveynler çocukları için en uygun olan tedavi ya da tedavilere karar vermelidirler. Bu, biraz zaman alabilen bir süreçtir. İlgili Link: Çocuklarda Horlama Nedenleri

Uyarıcı İlaçlar

DEHB için reçete edilen ilaçlar arasında en fazla uyarıcı ilaçlar (psikostimülanlar) yer alır. Uyarıcılar nörotransmitter olarak isimlendirilen beyin kimyasallarının seviyelerini artırırlar ve dengeleme sağlarlar. Bazen kısa süre içinde etki eden bu ilaçlar dikkatsizlik ve hiperaktivite belirtileriyle semptomlarını iyileştirmede yardımcıdırlar.

Uyarıcı ilaçlara örnekler şu şekildedir:

  • Amfetamin

Bu grupta dekstroamphetamin (Deksedrin), dekstroamphetamin-amfetamin (Adderall XR, Mydayis) ve lisdexamfetamin (Vyvanse) yer alır.

  • Methylphenidates

Bu grupta metilfenidat (Concerta, Ritalin, diğerleri) ve deksmetilfenidat (Focalin) yer alır.

Uyarıcı ilaçlar kısa etkili formlarda olabildikleri gibi uzun etkili formlarda da olabilirler. Kalça üzerine giyilebilen uzun etkili bir metilfenidat yaması (Daytrana) mevcuttur.

Her çocuk için uygun olan doz farklıdır. Bu sebeple doğru dozun bulunabilmesi için zamana ihtiyaç vardır. Önemli yan etkilerin ortaya çıkması durumunda ya da çocuk olgunlaştıkça doz ayarlaması yapılmalıdır. Ebeveynler uyarıcıların olası yan etkileri hakkında doktorla konuşmalıdırlar.

Uyarıcı İlaçlar ve Bazı Sağlık Riskleri

Bazı araştırmalar uyarıcı ilaçlarla ilgili birtakım sağlık riskleri ortaya koymuşlardır. Kalp problemine sahip kişilerde DEHB uyarıcı ilaç kullanımı sorunlu olabilir. Ayrıca uyarıcı ilaçların alınmasıyla bazı psikiyatrik semptom riskleri artabilir.

DEHB uyarıcı ilaçlarla ilgili olan sağlık risk durumları şunlardır:

  • Kalp Sorunları

Uyarıcı ilaçlar kan basıncının ya da kalp atış hızının artmasına neden olabilirler. Bununla beraber ciddi yan etki ya da ani ölüm riski artışlarıyla olan ilgileri hala kanıtlanmış değildir. Doktorlar uyarıcı bir ilaç reçete etmeden önce çocukta herhangi bir kalp rahatsızlığı var mı diye değerlendirme yapmalıdırlar. Aynı şekilde ailede kalp hastalığı öyküsü olup olmadığı da değerlendirilmelidir. Uyarıcı ilaç kullanımında çocuğun izlenmesi de ihmal edilmemelidir.

  • Psikiyatrik Sorunlar

Uyarıcı ilaç kullanımıyla beraber ajitasyon, psikotik ya da manik semptomlar riski nadir şekilde artabilir. Eğer çocukta ani veya kötüleşen davranışlar varsa derhal doktora başvurulmalıdır. Eğer çocuk ilaç kullanırken gerçekte olmayan görüntülerden ya da seslerden bahsederse yine acil şekilde doktora danışılmalıdır.

Diğer İlaçlar

Çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tedavisinde kullanılabilecek diğer ilaçlar şunlardır:

  • Atomoksetin
  • Bupropion gibi antidepresanlar
  • Guanfasin
  • Klonidin

Atomoksetin ve antidepresanlar, uyarıcılara nazaran daha yavaş etki ederler. Bu ilaçlar etkilerini tam olarak birkaç hafta içerisinde gösterebilirler. Eğer çocuklar farklı sağlık sorunlarından dolayı uyarıcı alamıyorlarsa ya da uyarıcı ilaçlar ciddi yan etkiler ortaya koyuyorsa bu ilaçlar uygun seçenekler olabilirler.

İntihar Riski

DEHB ilacı ya da antidepresan kullanan çocuklarda/gençlerde intihar düşüncesi riskinin artmış olabileceği endişesi yaygındır. Ancak bu durum hala kanıtlanabilmiş değildir. Ebeveynler çocuklarında farklı depresyon belirtileri fark ederlerse ya da intihar düşüncesinden şüphelenirlerse mutlaka doktora başvurmalıdırlar.

İlaçlar ve Güvenlik

Çocuğa reçete edilen ilaçların doğru miktarlarda ve aynen doktorun önerdiği şekilde kullanılmaları büyük önem taşır. Ebeveynler uyarıcılarla beraber istismar ve bağımlılık konularında da endişe duyabilmektedirler. Eğer çocuğun ilacı, doktor tarafından yapılan değerlendirmeler sonrasında reçete edilmişse güveni kabul edilmektedir. İlacın dozuyla ilgili değişikliklerin yapılması gerekebilir. Bu nedenle çocuk düzenli olarak doktor takibinde olmalıdır.

Öte taraftan DEHB olan çocuklara/gençlere reçete edilen uyarıcı ilaçlar diğer kişiler tarafından kötüye kullanılabilirler. Bu risk her zaman vardır. O nedenle çocuğun ilaçları güvende tutulmalıdır. Ayrıca çocukların doğru dozları aldıklarından da emin olmak gerekir. Aşağıdakilere dikkat edilerek bu alanda olabilecek riskler en aza indirilebilir.

  • İlaçlar dikkatlice verilmelidir.

Çocuklar ve gençler kendi DEHB ilaçlarını almak konusunda sorumlu olmamalıdırlar. Şöyle ki bu konuda uygun denetim gereklidir.

  • İlaç, korumalı bir kapta ve kilitli şekilde tutulmalıdır.

Evde ilaç saklanırken, ilacın korumalı bir kapta ve kilitli şekilde saklanıldığından emin olmak gerekir. Çocuklar ilacın saklandığı yere asla erişememelidirler. Uyarıcı ilaçlardan aşırı dozda almak ciddi bir durumdur ve potansiyel olarak ölümcüldür. O nedenle ilacın saklanması çok dikkatli şekilde yapılmalıdır.

  • İlaçlar çocukla beraber okula gönderilmemelidirler.

İlaçlar okul sağlık ofisine ya da okuldaki sorumlu öğretmene ebeveynler tarafından teslim edilmelidirler.

Çocuklarda Hiperaktivite Bozukluğu Tedavi
Çocuklarda Hiperaktivite Bozukluğu

DEHB Davranış Terapisi

DEHB olan çocuklar çoğunlukla psikiyatrist, psikolog, sosyal hizmet uzmanı ya da başka bir akıl sağlığı uzmanı tarafından sağlanabilecek eğitim ve danışmanlıklardan yararlanırlar. Davranış terapisi, sosyal beceri eğitimi, ebeveyn becerileri eğitimi ve danışmanlıklar bu alanda sunulan programlar arasında yer alırlar.  DEHB olan bazı çocukların anksiyete bozukluğu veya depresyon benzeri başka sorunları da olabilir. Böyle durumlarda çocuklar hem DEHB için hem de diğer sorun için destek almalıdırlar.

Terapi örnekleri şunlardır:

  • Davranış Terapisi

Öğretmenler ve ebeveynler davranışı değiştiren stratejiler öğrenerek zor durumlarla başa çıkabilirler. Ödül sistemleri ve zaman aşımları gibi stratejiler bu grupta yer alırlar.

  • Sosyal Beceri Eğitimi

Çocukların uygun sosyal davranışları öğrenmelerinde yardımcı olan bir eğitimdir.

  • Ebeveynlik Becerileri Eğitimi

Ebeveynlerin, çocuklarının davranışlarını anlamalarına ve çocuklarına yol göstermelerine yardımcı olabilecek bir eğitimdir.

  • Psikoterapi

Daha büyük çocuklar için kullanılabilir. Çocukların kendilerini rahatsız hissettikleri olumsuz olarak nitelendirilen davranış kalıplarını araştıran bir yöntemdir. Semptomlarla başa çıkmanın yollarını öğrenmede de yardımcıdır.

  • Aile Terapisi

Ebeveynlerin ve kardeşlerin DEHB olan kişiyle beraber yaşamalarında ortaya çıkabilecek stresle baş etmede yardımcıdır.

En iyi sonuçlar kombine bir yaklaşımla elde edilebilir. Yani öğretmenler, ebeveynler, terapistler ve doktorlar bir ekip olarak iyi sonuçlar ortaya koyarlar. Kişiler, çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) alanındaki mevcut hizmetlerle ilgili olarak kendilerini eğitmeli ve geliştirmelidirler. Çocuğun öğretmenleriyle beraber çalışabilmek ve çocuğun sınıftaki çabalarını destekleyebilmek için güvenilir bilgi kayaklarına yönelmelidirler.

Sürekli Tedavi

DEHB için tedavi edilen çocuklar semptomlar büyük ölçüde iyileşene dek düzenli şekilde doktora gitmelidirler.  Sonrasında semptomlar stabil olursa tipik olarak üç ya da altı ayda bir olacak şekilde doktor randevularını tekrarlamalıdırlar. Tabi takip süresini en iyi belirleyecek olan kişi çocuğun doktorudur.

Eğer çocukta iştah kaybı, uyku bozukluğu ya da sinirlilik halinde artış gibi yan etkiler gözlemleniyorsa hemen doktor aranmalıdır. Bunun yanı sıra ilk tedavide DEHB belirtileri fazla iyileşme göstermezlerse yine doktora başvurulmalıdır.

Çocuklarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Yaşam Tarzı 

Çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) her çocukta farklı seyreder. Her çocuğun yapmakta çok zorlandığı farklı şeyler olabilir. Çocuğun başarılı olmasına destek sağlayabilecek bir ortam oluşturulması önemlidir. Aşağıda bu ortamın sağlanabilmesi için dikkate alınabilecek önerilere yer verilmiştir.

Evdeki Çocuklar İçin

Evdeki çocuklar için aşağıdaki önerilerden faydalanılabilir:

  • Çocuğa çok sevgi gösterilmelidir.

Çocuklar çok sevildiklerini ve takdir edildiklerini bilmek isterler. Çocuğun yalnızca olumsuz davranışlarına odaklanmamak gerekir. Böyle bir durum özgüvene zarar verici olur ve ilişkiyi kötü etkileyebilir. Çocuklar bazen sözel sevgiyi kabul etmede zorlanabilirler. Böyle durumlarda bir gülümseme, omuzlara ufak bir dokunuş ya da bir kucaklama daha sağlıklı bir iletişim yolu olabilir. Ayrıca çocuğa düzenli şekilde iltifat edilebilecek davranışların gözlemlenmesi de fayda sağlayacaktır.

  • Çocuğun kendine olan güvenini artırmanın yolları bulunmalıdır.

DEHB olan çocukların genel olarak başarılı oldukları alanlar vardır. Müzik, dans, sanat projeleri ya da dövüş sanatları dersleri faydalanılabilecek alanlardır. Çocuğun yetenekleri ve ilgi alanları göz önünde bulundurularak seçim yapılmalıdır. Her çocuğun keşfedilmeyi bekleyen bir yönü mevcuttur. Bu yönü keşfetmek ve bu alanda sık sık başarılar elde etmek çocuğu kendine olan güvenini artıracaktır.

  • Basit kelimeler kullanılmalıdır. Talimatlar gösterilerek verilmelidir.

Yavaş ve sessiz konuşmak önemlidir. Spesifik ve somut olunmalıdır. Çocuğa görev verilmeden önce çocukla göz teması kurulmalıdır. Çocuğa yön vermek ihmal edilmemelidir.

  • Zor durumlar belirlenmelidir.

Çocuğun zorlandığı durumlardan ya da mekanlardan kaçınmak gerekebilir. Uzun programlı oturma ya da çok ürün yelpazesi olan alışveriş merkezinde bulunma gibi durumlar kaçınılması gereken durumlardır.

  • Disiplin için zaman aşımları veya uygun sonuçlar kullanılmalıdır.

Sağlam ve sevgi dolu bir disiplinin varlığı önemlidir. İyi davranışların ödüllendirildiği olumsuz davranışların caydırıldığı bir model benimsenebilir. Zaman aşımları nispeten kısa olmakla beraber çocuğun kontrolü tekrar ele geçirmesini önleyebilmek adına yeterince uzun olmalıdır. Disiplinde amaç kontrol dışı davranışın etkisizleştirilmesidir. Çocuklardan yaptıkları seçimlerin sonuçlarını kabul etmeleri de beklenebilir.

  • Organizasyon üzerinde çalışılmalıdır.

Gerekli program yapılmalıdır. Günlük ödev ve etkinlik defteri ya da çizelgesi düzenlenmelidir. Çocuğun bakımında ona yardımcı olunmalıdır. Sağlıklı bir eğitim için sessiz bir yer sağlandığından emin olunmalıdır. Çocuğun odasındaki nesneler gruplanmalıdır ve açık şekilde işaretlenmiş alanlarda saklanmalıdırlar. Kısacası çocuğun çevresi temiz ve düzenli tutulmalıdır. Aynı düzen yapılacak etkinlikler ve ödevler için de geçerlidir.

  • Gün içinde veya yatmadan önce düzenli bir program oluşturulmalıdır.

DEHB olan çocuklarda kabul etme ya da değişime uyum sağlama zordur. Bu nedenle büyük bir takvim kullanılarak özel etkinlikler ve yapılacak işler programlanmalıdırlar. Çocuklarda bir aktiviteden diğerine ani geçişler olabilir ancak ebeveynler bu duruma izin vermemelidirler ya da çocuğu doğru şekilde uyarmalıdırlar.

  • Sosyal etkileşim teşvik edilmelidir.

Akranlarla olumlu etkileşimlerin modellenmesi, tanımlanması ve ödüllendirmeden faydalanılması çocuğun sosyal becerileri örenmesine yardımcı olur.

  • Sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları benimsenmelidir.

DEHB belirtileri, yorgunluk nedeniyle daha kötü hale gelebilirler. O nedenle çocuğun dinlenebildiğinden emin olmak gerekir. Çocuğun aşırı şekilde yorulmasının önüne geçilmelidir. Sağlıklı bir gelişim önemlidir. Bu nedenle dengeli bir diyet uygulanmalıdır. Tüm bunlara ek olarak doğru egzersiz programlamaları da davranışlar üzerinde olumlu etki yapabilirler.

Okuldaki Çocuklar İçin

Ebeveynler, çocuklarının en büyük yardımcılarıdır. O nedenle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocukların başarılı olabilmesi için işe yarayacak tüm konular hakkında bilgi edinmelidirler.

  • Çocuğun okul programları bilinmelidir.

Okullar kanuni olarak öğrenmeye engeli olan çocukların gerekli desteği almalarını sağlayacak bir programa sahip olmalıdırlar. Yasalar çerçevesinde sunulan ek hizmetlerden çocuğun yararlanıp yararlanamayacağı öğrenilmelidir.

  • Çocuğun öğretmenleriyle iletişim halinde olunmalıdır.

Öğretmenlerle yakın iletişimde kalmak önemlidir. Sınıfta çocuğa yardımcı olabilecek öğretmenlerin çabaları desteklenmelidir. Öyle ki öğretmenler çocuğun çalışmalarını yakından izlemelidirler. Olumlu geri bildirimler sunmalı, esnek ve sabırlı olmalıdırlar. Çocuğun öğretmeninin bu kriterleri sağlayıp sağlamadığından emin olunmalıdır. Ayrıca talimatlar ve beklentiler konusunda da ebeveynlere açık olmalıdırlar. Ebeveynler de bu açıklığı sağlamada gerekli olan iletişimi sunmalıdırlar.

Çocuklarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Alternatif Tıp 

Pek çok araştırma, çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) semptomlarını azaltmada alternatif tıbbın işe yaradığını ortaya koymuştur. Ancak kişiler alternatif tedavileri uygulamadan evvel mutlaka doktora danışmalıdırlar. Denenmiş ancak bilimsel olarak kanıtlanmayan bazı alternatifler mevcuttur.

Alternatif tedaviler şunlardır:

  • Yoga veya Meditasyon

Düzenli yoga rutinleri ya da meditasyon programları gibi gevşeme tekniklerinin oluşturulması DEHB belirtilerinin yönetilebilmesinde yardımcıdırlar. Disiplinli gevşemeye ve öğrenmeye destek olurlar.

  • Özel Diyetler

Çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) için önerilen diyetlerin çoğunda hiperaktiviteyi artırdığı düşünülen ve alerji riski olan gıdalar yer almaz. Şeker hiperaktiviteyi artırdığı düşünülen gıdadır ve diyette bulunmaz. Yumurta, süt, buğday gibi yaygın alerjenler de diyette yer almaz.  Bazı diyetlerde yapay gıda renklendiriciler ve katkı maddeleri de bulunmaz. Şimdiye dek yapılan araştırmalar diyetle DEHB belirtilerinin iyileşmesi arasında tutarlı bir bağlantı ortaya koymamıştır. Fakat bazı anekdot kanıtları spesifik gıda duyarlılığına sahip olan çocuklarda diyet değişikliklerinin fark yaratacağını düşündürtmüştür. Bunların yanı sıra DEHB olan çocuklar için kafein kullanımı da riskli olabilir. Çünkü uyarıcı olarak etki edebilir. Bu nedenle kafein kullanımı önerilmez.

  • Vitamin veya Mineral Takviyeleri

Sağlıklı olabilmek için gıdalardan alınan vitaminlere ve minerallere ihtiyaç vardır. Ancak ek olarak alınan vitamin ve minerallerin DEHB semptomlarına iyi geldiğine dair bir kanıt ortaya konmamıştır. Hatta vitaminlerin megadosları yani tavsiye edileni aşan dozları zararlı bile olabilir.

  • Bitkisel Takviyeler

DEHB semptomlarına yardımcı olduğu kanıtlanan herhangi bir bitkisel takviye yoktur. Hatta bitkisel takviyeler bazı durumlarda daha zararlı olabilirler.

  • Özel Formülasyonlar

DEHB olan çocuklar için olası tedavi takviyeleridir. Vitaminlerden, mikro besinlerden ve diğer bileşenlerden üretilirler. Özel formül olan ürünlerle ilgili araştırmalar oldukça azdır. Hatta bazılarının hiç araştırması yoktur. Yani bu ürünler gıda ve ilaç kurumlarının gözetimlerinden uzaktırlar. Bu nedenle özel formül ürünler etkisiz ya da potansiyel olarak zararlı olabilirler.

  • Esansiyel Yağ Asitleri

Omega-3 içeren bu yağlar beynin düzgün şekilde çalışmasında etkili rol oynarlar. Bu yağların DEHB semptomları üzerinde iyileştirici etkileri olup olmadıkları hala araştırılmaktadır.

  • Neurofeedback

Elektroensefalografik (EEG) biofeedback olarak da isimlendirilir. Seanslarda çocuk beyin dalgası modellerini gösteren bir makineden faydalanılır ve belirli görevlere odaklanılır. Bu yöntemin işe yarayıp yaramadığının netleşebilmesi için daha fazla araştırmaya gerek vardır.

Çocuklarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Başa Çıkma ve Destek 

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocuğun bakımı tüm aileyi zorlayabilir. Öyle ki ebeveynler bazen çocuklarının davranışlarından dolayı zorlanırlar bazen de diğer kişilerin bu davranışlara verdikleri tepkilerden zorluk çekerler. DEHB ile başa çıkmaya çalışmak evlilik çatışmasına neden olabilir. Tüm bunların yanı sıra mali yükler de eklenince sorunlar oldukça karmaşık bir hale gelebilirler.

DEHB olan bir çocuğun ailesinin yaşadığı zorluklar tüm aileyi kapsayıcı olabilir. Öyle ki bu durumda kardeşler de zorluk yaşarlar. Agresif veya baskıcı bir kardeşten dolayı etkilenebilirler. Bunun yanı sıra DEHB olan çocuk ebeveynlerin zamanlarının çoğunu alacağı için diğer kardeşler ilgi azlığı yaşayabilirler.

Destek

DEHB ile başa çıkmada fayda sağlayabilecek sosyal hizmetler ya da destek grupları gibi pek çok kaynak mevcuttur. Öyle ki DEHB ile başa çıkmada destek gruplarından edinilen bilgiler oldukça işe yararlar. Ebeveynler doktorlarına bölgelerindeki destek gruplarını sormalıdırlar.

Destek grupları ve sosyal hizmetlerin yanı sıra internet siteleri, kitaplar ve kılavuzlar da oldukça yarar sağlarlar. Bu kaynaklardan hem ebeveynler hem de öğretmenler yararlanabilirler. Tabi kaynak kullanımında dikkatli olmak gerekir. Riskli, kanıtlanmamış olan çözümleri barındıran ya da sağlık ekibinin önerileriyle çelişen web sitelerine ve diğer kaynaklara çok dikkat edilmelidir.

Başa Çıkma Stratejileri 

Pek çok ebeveyn hem çocuklarının davranışlarında hem de bu davranışa verilen kendi yanıtlarında bazı kalıplar mevcut olduğunun farkına varır. Bazen değiştirilmesi gereken kalıplar olabilir. Değişim hem çocuklar hem ebeveynler içindir. Ancak alışkanlıkları değiştirmek çoğu zaman zordur.

Ebeveynler hem kendi beklentilerinde hem de çocuğun iyileşme beklentisinde gerçekçi olmalıdırlar. Gelişim aşamasını bilmelidirler. Belirlenmesi gereken hedefler küçük olmalıdır. Ebeveynler hem kendileri için hem de çocukları için hedef belirlemelidirler. Bunların yanı sıra aynı anda çok fazla değişiklik yapmaktan da kaçınılmalıdır.

Aşağıdaki bilgilerden yararlanılarak daha iyi bir süreç yönetimi elde edilebilir.

  • Sakin olmak ve güzel bir örnek olmak gerekir.

Ebeveynler, çocuktan istedikleri şekilde hareket etmelidirler. Çocuğun kontrolden çıktığı anlarda sabırlı olmaya çalışarak kontrol altında kalmaya çalışmalıdırlar. Ebeveynlerin daha sessiz ve sakin şekilde konuşmaları çocuğun da sakinleşmesine yardımcı olur. Böyle durumlarda daha iyi yol alabilmek için stres yönetimi tekniklerini öğrenmek gerekir. Böylece hayal kırıklıklarıyla daha rahat başa çıkılabilir.

  • Çocuk için zaman ayırılmalıdır.

Çocuğun kişiliğindeki kolay ve zor yanlar kabul edilmelidir. Aynı zamanda çocuktan takdir esirgenmemelidir. Bunun için en iyi yol beraber vakit geçirmektir. Diğer çocuklarda veya yetişkinlerde dikkat dağınıklığı olmayan bir zamanda birlikte vakit geçirme planları yapılabilir.

  • Sağlıklı aile ilişkileri için çaba gösterilmelidir.

DEHB olan bir çocuğun davranışının yönetilmesi ya da değiştirilmesi tüm aile katkısıyla olabilecek bir durumdur. Aile üyelerinin arasındaki ilişki DEHB olan çocuğun davranışları üzerinde oldukça önemlidir. Güçlü bir bağa sahip ebeveynler zorluklarla daha kolay şekilde yüzleşebilmektedirler. Ayrıca çiftler kendi ilişkilerini de geliştirmelidirler. Bu nedenle birbirlerine zaman ayırmalıdırlar.

  • Mola verilmelidir.

Ebeveynler arada kendilerine mola vermelidirler. Çocuklarından birkaç saat süreyle ayrı kaldıklarından dolayı suçlu hissetmemelidirler. Öyle ki dinlenen ve rahatlayan kişiler çok daha iyi bir ebeveyn olurlar. Mola verebilmek için akrabalardan ya da arkadaşlardan yardım isteyebilirler. Bunun yanı sıra bebek bakıcılarından ya da başka bakıcılardan destek alınacaksa bu kişilerin DEHB konusunda bilgi sahibi olduklarından ve görevleri için yeterli eğitimi aldıklarından emin olunmalıdır.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.