Sağlık Bilgi Kaynağı

HIV / AIDS Nedir?

0 9

AIDS yani edinilmiş immün yetmezlik sendromu, HIV yani insan immün yetmezlik virüsünün sebep olduğu kronik bir durumdur ve potansiyel olarak hayatı tehdit eder. HIV bağışıklık sisteminin zarar görmesine neden olur. Bununla beraber vücudun enfeksiyon ve hastalıklarla mücadele yeteneğine müdahale eder.

HIV, cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Hamilelikte, doğumda ya da emzirme esnasında enfekte kanla temas yoluyla bulaşabilir. Anneden çocuğa da bulaşabilmektedir. HIV bağışıklık sistemini AIDS noktasına kadar zayıflatır. Bu zayıflatma ilaçsız olarak yıllar alabilir.

HIV/AIDS tedavisi maalesef yoktur. Fakat ilaçlarla hastalığın ilerlemesi önemli düzeyde yavaşlatılabilir. Kullanılan ilaçlar pek çok gelişmiş ülkede AIDS ölümlerini azaltmışlardır.

HIV / AIDS Belirtileri

HIV ve AIDS belirtileri, enfeksiyon fazına bağlı olarak değişiklik göstermektedir.

Birincil Enfeksiyon (Akut HIV)

HIV ile enfekte olan kişilerde virüs vücuda girdikten sonra grip benzeri bir hastalık ortaya çıkar. Hastalığın ortaya çıkması vücuda virüsün girmesinden sonra iki ile dört hafta arasındadır. Bu hastalık birincil (akut) HIV enfeksiyonu olarak bilinir ve birkaç hafta devam edebilir. Olası belirtiler ve bulgular şunlardır:

  • Ateş
  • Baş ağrısı
  • Kas ağrıları ve eklem ağrısı
  • Halsizlik
  • Boğaz ağrısı ve ağrılı ağız yaraları
  • Özellikle boyunda meydana gelen şişmiş lenf bezleri
  • İshal
  • Kilo kaybı
  • Gece terlemeleri
  • Öksürük

Ortaya çıkan belirtiler oldukça hafif olabilirler. Kişiler çoğu zaman belirtileri fark edemeyebilirler. Bununla beraber kan dolaşımındaki virüs miktarı (viral yük) oldukça yüksektir. Sonuç olarak birincil enfeksiyon sırasında enfeksiyonun yayılması bir sonraki aşamaya göre daha kolaydır.

Klinik Gizli Enfeksiyon (Kronik HIV)

Bu aşamada HIV hala vücutta ve beyaz kan hücrelerindedir. Bununla beraber pek çok kişide herhangi bir belirti ya da enfeksiyon olmayabilir.

Antiretroviral tedavi (ART) alınmıyorsa bu aşama yıllar boyunca devam edebilir. Bazı insanlardaysa çok daha erken dönemlerde hastalık şiddetli şekilde gelişebilir.

Semptomatik HIV Enfeksiyonu

Bağışıklık hücrelerinde (vücuttaki mikroplarla savaşmaya yardımcı olan hücreler) virüs çoğalmaya ve bu hücreleri yok etmeye devam ettikçe hafif enfeksiyonlar ya da kronik belirti ve semptomlar ortaya çıkabilir. Ortaya çıkabilecek kronik belirtiler ve semptomlar şunlardır:

  • Ateş
  • Yorgunluk
  • Çoğunlukla HIV enfeksiyonunun ilk belirtilerinden olan şişmiş lenf düğümleri
  • İshal
  • Kilo kaybı
  • Oral maya enfeksiyonu (pamukçuk)
  • Zona (herpes zoster)
  • Akciğer iltihaplanması

HIV / AIDS Nedenleri

HIV’in nedeni bir virüstür. Hamilelikte, doğumda ya da emzirme esnasında cinsel temas ya da kan yoluyla veya anneden çocuğa geçebilir.

HIV / AIDS Belirtileri Nelerdir
HIV / AIDS Belirtileri

HIV / AIDS Teşhis

HIV; kan ya da tükürük testiyle teşhis edilebilir. Mevcut testler şunlardır:

  • Antijen/Antikor Testleri

Bir damardan kan alınarak yapılırlar. HIV’e maruz kalındığından bağışıklık sistemi tarafından antikorlar üretilir. Antikorların saptanabilmesi haftalar ya da aylar sürebilir. Kombinasyon antijen/antikor testleri, maruziyet pozitif hale geldikten sonra üç ila on iki hafta devam edebilir.

  • Antikor Testleri

Bu testlerle kanda ya da tükürükte HIV antikorları aranır. En hızlı HIV testleri antikor testleridir ve bu testler arasında kişinin evde yapabileceği testler de vardır. Antikor testleri pozitif olunduktan sonra üç ila on iki hafta devam edebilir.

  • Nükleik Asit Testleri (NAT)

Kandaki gerçek virüsün (viral yük) aranmasını içerirler. Bir damardan kan alınarak yapılırlar. Son birkaç hafta içerisinde HIV’e maruz kalma durumu varsa doktorlar NAT önerebilirler. NAT, HIV’e maruz kaldıktan sonra pozitif gösteren ilk test olacaktır.

Kişiler kendileri için en uygun HIV testi hakkında doktorlarıyla konuşmalıdırlar. Eğer testlerden herhangi birisi negatifse sonuçların onaylanması için haftalar ya da aylar sonrasında takip testine ihtiyaç duyulabilir. İlgili Link: Anemi

Evre ve Tedavisi İçin Testler

Kişiler kendilerine HIV testi konulması durumunda kendilerine yardımcı olması için HIV teşhisi ve tedavisi konusunda eğitim almış bir uzman bulmalıdırlar. Aşağıdaki maddelere de dikkat etmelidirler:

  • Ek testlere ihtiyaç olup olmayacağı belirlenmelidir.
  • HIV Antiretroviral tedaviden (ART) hangisinin kendileri için en iyi seçenek olduğu belirlenmelidir.
  • İlerlemeler izlenmeli ve sağlığın yönetilebilmesi için uzmanlarla beraber çalışılmalıdır.

Kişiler HIV/AIDS tanısı alırlarsa birkaç testle hastalığın evresi ve en iyi tedavinin ne olduğu hakkında fikir sahibi olabilirler. Doktorların önerdiği testler şunlardır:

  • CD4 T Hücre Sayısı

CD4 T hücreleri, HIV’in doğrudan hedef aldığı ve yok ettiği beyaz kan hücreleridir. Kişilerde semptom olmasa dahi CD4 T hücre sayıları iki yüzün altına düştüğünde HIV enfeksiyonu AIDS’e ilerler.

  • Viral Yük (HIV RNA)

Kandaki virüs miktarının ölçülmesini içerir. HIV tedavisine başlandıktan sonra amaç, saptanamayan bir viral yüke sahip olmaktır. Bu durum fırsatçı enfeksiyonları ve HIV’le ilişkili olan diğer komplikasyonları büyük ölçüde azaltır.

  • İlaç Direnci

Bazı HIV suşları ilaçlara karşı dirençlidir. İlaç direnci testiyle virüs formunun dirençli olup olmadığı belirlenebilir. Bu sayede tedavi kararları daha iyi yönetilebilir.

Komplikasyon Testleri

Diğer enfeksiyonların ve komplikasyonların kontrol edilebilmesi için laboratuvar testlerine ihtiyaç duyulabilir. Kontrol edilmesi önerilen enfeksiyonlar ve komplikasyonlar şunlardır:

  • Tüberküloz
  • Hepatit B ya da hepatit C virüsü enfeksiyonu
  • Cinsel yolla bulaşan hastalıklar
  • Karaciğer ya da böbrek hasarı
  • İdrar yolu enfeksiyonu
  • Rahmi ağzı ve anal kanser
  • Sitomegalovirüs

HIV / AIDS Tedavi

HIV/AIDS tedavisi yoktur. Enfeksiyon kaptıktan sonra vücut bu enfeksiyondan kurtulamaz. Bununla beraber HIV’in kontrol edilebilmesi ve komplikasyonların önlenebilmesi için kullanılabilen pek çok ilaç mevcuttur. Bu ilaçlara antiretroviral tedavi (ART) denir. Enfeksiyon ya da komplikasyon aşamasına bakılmaksızın HIV ile başlanmalıdır.

ART çoğunlukla birkaç farklı ilaç sınıfından üç ya da daha fazla ilacın kombinasyonu şeklindedir. Bu yaklaşımla kandaki HIV miktarını düşürmek hedeflenir. Üç HIV ilacını günde bir defa hap halinde alınmaya olanak sağlayan birçok ART seçeneği mevcuttur.

Her ilaç sınıfının virüsü bloke etmesi farklı şekillerde olur. Tedavide farklı sınıflardan ilaç kombinasyonları mevcuttur. İlgili Link: Anal Kanser Nedir?

  • Bireysel ilaç direncini hesaba katmak (viral genotip)
  • İlaca dirençli yeni HIV türleri oluşturmaktan kaçınmak
  • Kandaki virüs baskısını en alt düzeye indirmek

Tipik olarak bir sınıftan iki ilaçla bir ikinci sınıftan üçüncü bir ilaç şeklinde kullanım sağlanır.

Anti-HIV ilaç sınıfları şunları içermektedir:

  • Nükleosit olmayan ters transkriptaz inhibitörleri (NNRTI)

Kendi kopyalarını oluşturmak için HIV tarafından ihtiyaç duyulan bir proteini bloke ederler. Örnekleri arasında efavirenz (Sustiva), rilpivirin (Edurant) ve doravirin (Pifeltro) yer alır.

  • Nükleosid ya da nükleotit ters transkriptaz inhibitörleri (NRTI’ler)

HIV’in kendi kopyalarını yapmak için ihtiyaç duyduğu yapı taşlarının hatalı versiyonlarıdır. Örnekleri arasında abakavir (Ziagen), tenofovir (Viread), emtrisitabin (Emtriva), lamivudin (Epivir) ve zidovudin (Retrovir) yer alır. Emtricitabine/tenofovir (Truvada) ve emtricitabine/tenofovir alafenamid (Descovy) gibi kombinasyon ilaçlar da mevcuttur.

  • Proteaz inhibitörleri (PI)

Etkisizleştirilmiş HIV proteaz, bir başka proteinin HIV’in kendi kopyalarını yapmalarını engellemektir. Örnekler arasında atazanavir (Reyataz), darunavir (Prezista) ve lopinavir / ritonavir (Kaletra) yer alır.

  • İntegraz inhibitörleri

HIV’in genetik materyalini CD4 T hücrelerine sokmak için kullandığı integraz isimli bir proteini devre dışı bırakır. Örnekler arasında biktegravir sodyum / emtrisitabin / tenofovir alafenamid fumar (Biktarvy), raltegravir (Isentress) ve dolutegravir (Tivicay) yer alır.

  • Giriş ya da füzyon inhibitörleri

HIV’in CD4 T hücrelerine girişini engellemeye yarar. Örnekleri arasında enfuvirtid (Fuzeon) ve maravirok (Selzentry) yer alır.

Tedaviye Başlama ve Sürdürme

HIV olan herkesin enfeksiyon durumuna bakılmaksızın CD4 T hücre sayımı yapılmalıdır ya da semptomlar için antiviral ilaç verilmelidir.

Kanda tespit edilemeyen bir HIV viral yük durumuyla kalmak ve etkili ART’ ye girmek hastalık sürecinde sağlıklı kalabilmenin en iyi yoludur.

  • Bağışıklık sistemi güçlü tutulmalıdır.
  • Enfeksiyona yakalanma riski azaltılmalıdır.
  • Tedaviye dirençli HIV geliştirme riski azaltılmalıdır.
  • HIV’i başkalarına bulaştırma riski azaltılmalıdır.

HIV tedavisine bağlı olmak zor olabilmektedir. Olası yan etkiler, alınan ilaçlar, bakım zorlukları, ruh sağlığı ve madde kullanım sorunları gibi her detaylar ilgili doktorla konuşulmalı, neler yapılabileceği planlanmalıdır.

Doktorla düzenli takip randevularının oluşturulması önemlidir. Bu sayede hem genel sağlık durumu takip edilebilir hem de tedaviye verilen yanıt değerlendirilebilir. HIV tedavisiyle ilgili sorunlar ortaya çıkarsa mutlaka doktorla konuşulmalıdır. Zorlukları aşmanın kolay yolu doktorla birlikte sağlanmalıdır.

HIV / AIDS Tedavisinin Yan Etkileri

Tedavinin olası yan etkileri şunlardır:

  • Bulantı, kusma ya da ishal
  • Kalp hastalığı
  • Böbrek ve karaciğer hasarı
  • Zayıf kemikler ya da kemik kaybı
  • Anormal kolesterol seviyeleri
  • Daha yüksek kan şekeri
  • Bilişsel ve duygusal problemler, bunların yanı sıra uyku sorunları

Yaşa Bağlı Hastalıkların Tedavisi

Yaşlanmanın doğal bir parçası olarak bazı sağlık sorunları ortaya çıkar. Kişiler bu sağlık sorunlarına sahiplerse HIV’i yönetmeleri daha zor bir hale gelebilir. Örneğin yaşa bağlı kalp, kemik ya da metabolik durumlar için kullanılan bazı yaygın ilaçlar anti-HIV ilaçlarıyla etkileşime girmeyebilirler. Bu nedenle doktorla diğer sağlık durumlarını konuşmak ve alınan ilaçlar hakkında karşılıklı iletişim halinde olmak büyük önem taşır.

İlaçlara başka bir doktor tarafından başlatılan kişiler HIV terapisi hakkında gerekli olan tüm bilgileri doktorlarıyla paylaşmalıdırlar. Bu sayede doktor ilaçlar arası etkileşim olmadığından emin olabilir.

Tedavi Yanıtı

Doktorlar HIV tedavisine yanıtı değerlendirebilmek için viral yükü ve CD4 T hücre sayımlarını izlerler. Bu değerlendirmelere başlangıçta iki ila dört haftada yapılır. Daha sonrasındaysa her üç ila altı ayda kontrol edilir.

Tedavide amaç viral yükü kanda saptanmayacak şekilde düşürebilmektir. Bu durum HIV’in yok olduğu anlamına gelmez. Yani kanda bulunmasa dahi vücutta lenf düğümlerinde ve iç organlar gibi başka alanlarda HIV bulunur.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.